خبرگزاری ایسنا گزارش داده است که جلال تاجبک، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان سمنان، روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ماه ۱۴۰۵ در نشست تخصصی با عنوان «آب، تمدن، گردشگری» که بهعنوان بخشی از مجمع ملی گردشگری تمدنی ایران برگزار شد، اظهار کرد: سمنان به دلیل اقلیم خشک و کمآب خود، در طول قرنها تجربیات ارزشمندی در زمینه تأمین، انتقال، ذخیره و تقسیم آب کسب کرده است که این تجربیات بخشی از هویت تاریخی و تمدنی استان به شمار میرود.
تاجبک افزود: قناتها، آبانبارها، استخرها، جویها، پایابها، آسیابها، باغها و شبکههای انتقال آب باید بهعنوان اجزای یک نظام تمدنی در نظر گرفته شوند که در آن دانش فنی، معماری، فرهنگ و مشارکت اجتماعی بههم پیوستهاند. او نظام سنتی تقسیم آب و سازوکار «پارا» را نمونهای بارز از این میراث دانست و گفت: «پارا» تنها یک سازه نیست، بلکه شامل مجموعهای از حقابهها، نوبتبندی، قواعد عرفی، مسئولیت اجتماعی و دانش بومی است که نوعی حکمرانی محلی آب را شکل میدهد.
تاجبک بر ضرورت حفاظت از میراث ملموس و ناملموس آب تأکید کرد و بیان داشت: اگر تنها به مرمت سازههای تاریخی بپردازیم و دانش، خاطرات، اصطلاحات، آیینها و روایتهای مرتبط با آب را ثبت نکنیم، بخش مهمی از این میراث را از دست خواهیم داد. او تدوین اطلس میراث آب استان سمنان را یکی از اقدامات ضروری دانست و افزود: این اطلس میتواند با شناسایی و مستندسازی قناتها، پاراها، آبانبارها، استخرها، جویها، باغها و دیگر عناصر مرتبط، مبنایی برای پژوهش، حفاظت، مدیریت و توسعه گردشگری باشد.
تاجبک با اشاره به تغییرات در خواستههای گردشگران، گفت: گردشگر امروز به دنبال داستان، معنا و تجربه است و میراث آب میتواند این امکان را فراهم کند که زندگی مردم در یک اقلیم خشک و شیوه مدیریت منابع در گذشته برای گردشگران روایت شود. او تأکید کرد: باید مسیری برای میراث آب سمنان طراحی شود تا گردشگران در یک مسیر منسجم از قنات و شبکه انتقال آب تا پارا، آبانبارها، باغها و محلات تاریخی را تجربه کنند و عناصر پراکنده میراثی در قالب یک روایت واحد معرفی شوند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان سمنان همچنین طراحی تجربه یک روز با پارابان، ایجاد مرکز تجربه و موزه میراث آب و تولید محتوای مستند، پادکست و محتوای دیجیتال درباره دانش سنتی آب را از ظرفیتهای قابل بررسی برای تبدیل این میراث به محصول گردشگری برشمرد. او با اشاره به اهمیت موضوع آب در شرایط کنونی کشور گفت: میراث آب تنها متعلق به گذشته نیست و میتواند بستری برای گفتوگو درباره تابآوری، سازگاری با اقلیم، مدیریت منابع و توسعه پایدار باشد. نسلهای گذشته با ایجاد قواعد، مشارکت اجتماعی و مدیریت محلی، امکان تداوم زندگی را فراهم کردند و این تجربه میتواند برای امروز نیز آموزنده باشد.
تاجبک همکاری میان دستگاهها را برای تحقق این رویکرد ضروری دانست و گفت: ادارهکل میراث فرهنگی، شهرداری، دانشگاه، جامعه محلی و بخش خصوصی هرکدام میتوانند در بخشهای مختلف شناخت، حفاظت، پژوهش، روایت و تبدیل میراث آب به محصول گردشگری نقش داشته باشند. به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان سمنان، تاجبک تشکیل کارگروه میراث آب و گردشگری با مشارکت این مجموعهها را یکی از پیشنهادهای عملی این نشست عنوان کرد و افزود: بهرهبرداری گردشگری از میراث آب باید با رعایت کامل اصول حفاظت انجام شود و توسعه گردشگری نباید موجب تخریب یا تغییر ماهیت عناصر تاریخی شود.
او در پایان تأکید کرد: هدف، صرفاً اضافه کردن یک جاذبه جدید به فهرست جاذبههای سمنان نیست، بلکه باید روایت انسانهایی را بازگو کنیم که در سرزمینی کمآب، با دانش، خلاقیت، نظم و همکاری اجتماعی، زندگی را امکانپذیر کردند. تاجبک خاطرنشان کرد: اگر میراث آب بهدرستی شناخته، حفظ، روایت و به تجربه تبدیل شود، این میراث میتواند از یک یادگار تاریخی به سرمایهای فرهنگی، اجتماعی و گردشگری برای آینده سمنان تبدیل شود.