به گزارش خبرگزاری ایسنا، به گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی (ستفا)، دکتر معصومه خاناحمدی با اشاره به تغییر ماهیت رقابت کشورها از تولید صرف علم به تبدیل دانش به فناوری و ارزش اقتصادی و اجتماعی، تأکید کرد که اثرگذاری واقعی علم زمانی محقق میشود که فناوری در زندگی مردم، اقتصاد و حل مسائل جامعه تجلی یابد.
وی بیان کرد: رقابت کشورها امروز تنها بر سر تولید علم نیست، بلکه بر سر تبدیل دانش به فناوری، فناوری به اقتصاد و اقتصاد به رفاه مردم و امنیت کشور است. یکی از دلایل توسعه سریع فناوری در کشورهای پیشرفته، توجه جدی به تجاریسازی نتایج تحقیقات و ایدههای فناورانه است.
خاناحمدی افزود: ایجاد زنجیره «ایده تا اثرگذاری» میتواند به اقتدار علمی کشور منجر شود و مهمترین نشانه این اقتدار، میزان اثرگذاری ملموس فناوری در جامعه است. اگر حکمرانی با سیاستگذاری مناسب، زمینه استفاده از ظرفیتهای فناوری را در بخشهای مختلف زندگی مردم فراهم کند، میتوان گفت کشور از قدرت فناوری برای تقویت اقتدار ملی بهرهبرداری کرده است.
وی ادامه داد: این موضوع را نمیتوان جدا از شاخصهای توسعه اقتصادی و فرهنگی بررسی کرد؛ زیرا هرگاه تولید ناخالص داخلی یک کشور به رشد و توسعه قابل توجهی برسد، ردپای فناوری نیز در آن قابل مشاهده خواهد بود.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم در ادامه به یکی از چالشهای دیرپای زیستبوم علم و فناوری کشور اشاره کرد و گفت: تعامل میان بخش علمی و صنعتی به دلیل وجود دو ادبیات متفاوت همواره با دشواریهایی همراه بوده و بخشی از این چالشها در دهههای گذشته همچنان پابرجاست.
وی افزود: در سالهای اخیر، تعداد و تنوع نهادهای فعال در زیستبوم کارآفرینی و نوآوری افزایش یافته است و مراکز رشد، دانشگاهها، پارکهای علم و فناوری، شتابدهندههای خصوصی، صندوقهای پژوهش و فناوری و شرکتهای دانشبنیان توسعه یافتهاند؛ اما رشد کمی این مجموعهها لزوماً به معنای افزایش اثربخشی آنها نیست.
خاناحمدی تصریح کرد: در برخی موارد، شاخص ارزیابی عملکرد به جای تمرکز بر اثربخشی، حل مسائل کشور و هدفگذاری نوآوری، به سمت مداخله در اقتصاد خُرد رفته است. از سوی دیگر، ضعف در اجرای قوانین باعث شده است برخی نهادهای زیستبوم با مسائلی مانند انتخاب نامناسب کسبوکارها، ارائه خدمات غیرمؤثر و نبود ارزیابی دقیق عملکرد مواجه شوند.
وی تأکید کرد: از ابزارهای قانونی موجود میتوان به شکل بهتری استفاده کرد و مسئله اتصال به بخش اقتصادی و بازار تنها به دانشگاهها محدود نمیشود، بلکه تمام اجزای اکوسیستم نوآوری کشور با این چالش مواجه هستند.
به گفته وی، با وجود فعالیت بیش از دو دهه زیستبوم نوآوری و فناوری، هنوز در برخی موارد مشخص نیست برای ایجاد تعامل مؤثرتر میان جامعه علمی و صنعت و تبدیل خروجیهای علمی به محصول و ارزش اقتصادی، دقیقاً چه حلقههایی باید تقویت شوند؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در سیاستها، عملکرد نهادها و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر را نشان میدهد.
خاناحمدی در بخش دیگری از این گفتوگو، دانشگاه را یکی از اصلیترین منابع تولید در زیستبوم نوآوری دانست و گفت: یک اکوسیستم زمانی زنده است که زایش داشته باشد؛ یعنی بتواند استارتاپهای جدید تولید کند، سرمایه تازه وارد آن شود و نیروی متخصص را جذب و حفظ کند و دانشگاه میتواند چشمه جوشان این زایایی برای اکوسیستم باشد.
وی آینده اقتصاد را فناوریمحور دانست و افزود: دانشگاه باید شریک صنعت و جامعه در حل مسائل باشد و سرمایهگذاری در پژوهش و فناوری در واقع سرمایهگذاری برای امنیت، استقلال و رشد اقتصادی کشور است.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم، تحول در آموزش و پژوهش را لازمه این رویکرد عنوان کرد و ادامه داد: تربیت دانشجوی مهارتمحور، حرکت پژوهشها به سمت تحقیقات کاربردی و مسئلهمحور و پیوند دادن محصولات و ایدههای دانشگاهی با پارکهای علم و فناوری، از الزامات این مسیر است.
وی پارکهای علم و فناوری را بستری برای ایجاد ارتباط میان دانشگاه، صنعت، جامعه و بازار دانست و گفت: دانشگاهها با کمک این ساختارها میتوانند در کنار آموزش و پژوهش، نوآوری، کارآفرینی و اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی را نیز در مأموریت خود قرار دهند.
خاناحمدی درباره عوامل مؤثر بر موفقیت تجاریسازی نیز اظهار کرد: نمیتوان موفقیت یا شکست در این حوزه را به یک عامل خاص مانند سرمایه، قانون یا فرهنگ نسبت داد، چراکه تجاریسازی حاصل کنار هم قرار گرفتن مجموعهای از عوامل است.
وی حمایتهای قانونی، ایده مناسب، اندازه بازار و مزیت رقابتی، سرمایه و منابع مالی، تیم مدیریتی و سرمایه انسانی، مدل کسبوکار و فرهنگ نوآوری را از جمله این عوامل برشمرد و افزود: هر یک از این عناصر در موفقیت تجاریسازی اثرگذارند و در کنار یکدیگر میتوانند به سلامت و پایداری اکوسیستم کمک کنند.
وی در عین حال درباره وضعیت زیرساختهای موجود گفت: از نظر قوانین و مقررات، مجموعهای از قوانین مهم و مترقی در حوزه حمایت از شرکتهای دانشبنیان و فناور وجود دارد و از نظر نهادسازی نیز تقریباً نهادهای اصلی و عناصر مهم شکل گرفتهاند و خدمات خود را ارائه میکنند.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم تصریح کرد: با این حال، بخش قابل توجهی از رشد و موفقیت تجاریسازی فناوری، فارغ از تعداد نهادها، به سیاستها، عملکرد نهادهای متولی تجاریسازی علم و فناوری و میزان هماهنگی آنها با یکدیگر وابسته است.
وی افزود: رشد زیستبوم نوآوری و ورود مجموعههای متعدد دولتی و خصوصی به این حوزه، ضرورت برخورداری این فعالیتها از اصول و چارچوبی کارآمد را افزایش داده است؛ در حالی که قوانین موجود از نظر شفافیت، جامعیت و همچنین در مرحله اجرا، برای مدیریت و هدایت تغییرات و نوآوریهای جدید با چالشهایی مواجه هستند.
خاناحمدی در ادامه، به ظرفیتهای جهاددانشگاهی در حوزه نیروی انسانی و دانش فنی اشاره کرد و گفت: جهاددانشگاهی هم در زمینه رشد و تربیت افراد و هم در تولید دانش فنی پیشرو بوده است و موضوع اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی نیز پیش از آنکه به یک مسئله ملی تبدیل شود، در زمره دغدغههای این نهاد قرار داشته است.
وی افزود: فعالیت گروههای تحقیقاتی متعدد با زمینههای متنوع در مراکز جهاددانشگاهی به تولید پروتوتایپهای فناورانهای منجر شده که برای تکمیل و تجاریسازی، به بستر مناسب نیاز داشتهاند.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم ادامه داد: برای جهاددانشگاهی مهم بوده است که از یک سو تولید نمونههای فناورانه را پیش ببرد و ادامه کار را به بخش خصوصی واگذار کند و از سوی دیگر، خود را از تبعات ورود مستقیم به بازار حفظ کند. از این منظر، مراکز رشد میتوانستند ابزار مناسبی برای تحقق همزمان این دو هدف باشند.
وی با اشاره به پژوهشگاهها و زیرساختهای تخصصی جهاددانشگاهی اظهار کرد: مجموعه این ظرفیتها امکان ایجاد ساختارهایی برای نزدیکتر کردن فعالیتهای علمی و پژوهشی به عرصه تجاریسازی را فراهم کرده است.
خاناحمدی گفت: زمانی که ظرفیتهای دانشگاهی، پژوهشگاهی، گروههای تحقیقاتی و مراکز فرهنگی و آموزشی یک مجموعه در حوزههای مختلف پراکنده است، مسئله مهم این است که چگونه میتوان این ظرفیتها را در یک مسیر مشترک به تجاریسازی، نوآوری، کارآفرینی و اشتغال متصل کرد.
وی افزود: از این منظر، شکلگیری سازمانی مانند ستفا را میتوان در راستای تکمیل زنجیره ارزش جهاددانشگاهی دید؛ زنجیرهای که در یک سوی آن سرمایههای دانشی، فرهنگی و انسانی قرار دارد و در سوی دیگر، امکان تبدیل این سرمایهها به ارزش اقتصادی و اجتماعی از مسیر تجاریسازی، توسعه بازار، کارآفرینی و اشتغال فراهم میشود.
خاناحمدی با اشاره به تغییرات بازار کار و ظهور فناوریهای جدید، بر ضرورت توجه به ظرفیتهایی تأکید کرد که تاکنون سهم کمتری از زیستبوم نوآوری کشور داشتهاند.
وی گفت: زیستبوم نوآوری ایران عمدتاً مهندسی و سختافزاری است و علوم اجتماعی، هنر و علوم انسانی هنوز جایگاه مناسبی در آن ندارند.
وی ادامه داد: ظرفیتهای جهاددانشگاهی در حوزههای فکری، علمی، فرهنگی و انسانی میتواند زمینهای برای توسعه فعالیتهایی در حوزه فناوریهای نرم، فرهنگی، هویتساز و نوآوریهای اجتماعی فراهم کند و ایجاد و توسعه پارکها و مراکز رشد تخصصی در این حوزهها، یکی از مسیرهایی است که میتواند مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم همچنین فناوریهای نوظهور و مهارتافزایی تخصصی فارغالتحصیلان را از دیگر زمینههای قابل توجه دانست و اظهار کرد: در عصر اقتصاد دیجیتال، توسعه مهارتهای تخصصی میتواند ضریب اشتغالپذیری سرمایه انسانی کشور را افزایش دهد.
وی همچنین به برخی نیازهای جدید بنگاهها اشاره کرد و گفت: کمبود نیروی انسانی ماهر تحقیق و توسعه و همچنین غفلت از توسعه پایدار و مسائل اجتماعی و زیستمحیطی در طراحی کسبوکارها، از جمله چالشهایی است که بنگاهها با آن مواجه هستند.
خاناحمدی افزود: بهرهگیری همزمان از ظرفیتهای علوم انسانی، اجتماعی و مهندسی در کنار توانمندیهای جهاددانشگاهی میتواند زمینهای برای پاسخ به این مسائل و تبدیل آنها به فرصتهای جدید فراهم کند.
خاناحمدی در جمعبندی دیدگاه خود درباره مسیر پیشروی زیستبوم فناوری کشور، بر اهمیت عبور از نگاه صرفاً نهادی تأکید کرد و گفت: مسئله اصلی این نیست که چه تعداد ساختار و نهاد در حوزه فناوری ایجاد شده است؛ بلکه باید دید این مجموعهها تا چه اندازه میتوانند ظرفیتهای علمی، انسانی و فناورانه را به نیازهای واقعی اقتصاد و جامعه متصل کنند.
وی افزود: در چنین شرایطی، سازمانهایی که بتوانند میان ظرفیتهای موجود، بازار، سرمایه انسانی و نیازهای واقعی جامعه ارتباط ایجاد کنند، زمانی اثرگذار خواهند بود که مأموریت خود را بر حل مسئله، ایجاد ارزش و توسعه فرصتهای جدید متمرکز کنند.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم در پایان با اشاره به جایگاه جهاددانشگاهی در این مسیر، تأکید کرد: سرمایههای دانشی، فرهنگی و انسانی این نهاد، در صورتی که به شکل مؤثر به بازار، فناوری و اشتغال متصل شوند، میتوانند ظرفیت قابل توجهی برای خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد کنند.